NAAMGEVING -- Achtergrondinfo-onderzoek
De behoefte aan niet alleen een voornaam, maar ook aan
een achternaam zal ontstaan als samenlevingen complexer worden. In een gezin is duidelijk
wie Piet is, maar als er in een kleine gemeenschap, b.v. een gehucht, drie personen zijn,
die Piet heten, wordt het anders. Als er dan gevraagd wordt: 'Wie heeft het gedaan' en er
wordt geantwoord: 'Piet heeft het gedaan', dan is duidelijk dat dat antwoord alleen niet
voldoende is. Men wil ook graag weten welke Piet van de drie Pieten het gedaan heeft.
Er zijn verschillende manieren om de Pieten te onderscheiden,
maar het gebeurt altijd door een toevoeging. Er zijn verschillende toevoegingen mogelijk.
Enkele zijn:
- toevoeging van de vadersnaam of patroniem: de vader van de eerste
Piet heette Jan, dat werd Piet Janssen, de vader van de tweede Piet heette Herman en dat
werd Piet Mans, want Herman werd in de wandeling Mannie genoemd, de vader van de derde
Piet heette Gomarus in de wandeling Commer en dat werd dus Piet Commers. In het
noord-oosten van Nederland hebben patroniemen vaak een -ing, -ink, -inga of -sema uitgang,
b.v. Abb-ing of Geertsema.
- toevoeging van de moedersnaam (vaak ouder dan patroniem): de naam
van de eerste moeder was Aleyd, de eerste Piet heette dan Piet Leyten of Aleyten, de
tweede moeder heette Gertrudis en dat werd dan Piet Truyden, en de derde moeder heette
Metje en omdat zij toch wel een duidelijke persoonlijkheid was werd de vrouw of 'veren'
Metten genoemd en Piet heette Piet Vermetten.
- toevoeging van een plaatsnaam, landnaam of boerderijnaam: kwam de
vader van Piet I uit Vessem dan werd het Piet van Vessem, woonde Piet II aan de rivier,
dan werd het Piet van der Aa of later Vera(a), woonde Piet III op een bepaalde boerderij
dan werd het bijvoorbeeld Piet Luttinghof.
- toevoeging van een beroepsnaam: Piet I wiens vader smid was werd
Smit, Smeeds of Fabri genoemd, Piet II wiens vader timmerman was werd Piet Timmermans of
kortweg Piet Timmers genoemd en Piet III mag u zelf invullen.
- toevoeging van een bepaald uiterlijk kenmerk: de mens is goed in
het kwalificeren van hun medemens aan de hand van diens uiterlijke kentekenen: vult u zelf
maar in Piet de Rooy, Piet de Wit, Piet de Lange en dat is dan nog vriendelijk. Daarnaast
werden mensen ook wel naar hun sociale of verstandelijke kwaliteiten vernoemd; Piet de
Goede, Piet de Wijs. NB enige ironie kan hier niet altijd uitgesloten worden.
- toevoeging van leeftijdverschillen: Piet Kleinjan, Piet Janmaat,
Piet Grotenhans
- toevoeging van een huisnaam: Piet I die in de herberg de Beer
woonde werd Piet (van) de Beer, Piet II die concurrerende herberg De Ster voerde, werd
Piet Versterren genoemd.
- toevoegingen van diernamen: Piet Stork, Piet Reiger, Piet de
Leeuw. Dit is een gevaarlijke groep. Veel oude persoonsnamen waren diernamen. Vos, Wolf of
Beer werden als voornaam gebruikt. Terwijl de naam ook afgeleid kan zijn van een huisnaam.
Vlaamse namen hebben vaak een behoudender spelling dan
Noord-Nederlandse namen, b.v. met ae of ck. Namen met 'den' zoals den Boer zijn
karakteristiek voor Zuid-Hollandse eilanden. Korte namen zoals Heyn, Groen of Yff zijn
typisch Noord-Hollands. Brabantse en Limburgse namen gaan nogal eens op -mans uit:
Notermans, Beersmans, Oerlemans. Kortom met wat kennis van de naamgeving kan vaak iets
gezegd worden over de herkomst van voorouders die niet inheems lijken te zijn.
In Nederland is het Meertensinstituut
van belang als het gaat om voor- en familienamen (ga naar databanken).
Daarnaast is Netwerk
Naamkunde een aardige toegang.
Nog enkele andere sites zijn: